Ong dú có chúa như mọi loài ong xã hội. Nhưng cách nhìn thấy chúa và cách quản lý thì khác hẳn ong mật.
Đây là chỗ người quen nuôi ong mật hay áp nhầm kinh nghiệm.
- Chúa ong dú không nổi bật như chúa ong mật nên khó tìm
- Dấu hiệu gián tiếp đáng tin hơn việc cố tìm chúa
- Đàn tự gây chúa mới nếu còn ấu trùng đủ non
- Không có kỹ thuật thay chúa phổ biến như ở ong mật
Vì sao khó tìm chúa
Chúa ong dú không to vượt trội và không dễ nhận ra như chúa ong mật.
Cấu trúc tổ lại phức tạp, nhiều ngóc ngách, nên tìm chúa phải mở kỹ và lục nhiều, mà làm vậy thì đàn xáo trộn nặng.
Kết quả là người nuôi hầu như không tìm chúa. Thay vào đó họ dựa vào dấu hiệu gián tiếp.
Cách này vừa đáng tin vừa không làm phiền đàn.
| Dấu hiệu gián tiếp | Nói lên điều gì | Cách quan sát |
|---|---|---|
| Ong non tập bay trước cửa | Có chúa, chúa đang đẻ | Nhìn giữa trưa nắng |
| Ong mang phấn về đều | Đang nuôi ấu trùng | Nhìn chân ong lúc về |
| Quân tăng dần | Lứa mới đang nở | So qua nhiều tuần |
| Không thấy ong non quá sáu tuần | Nghi mất chúa | Theo dõi từ khi tách |
| Quân giảm dần không rõ lý do | Có thể mất chúa | Kết hợp dấu hiệu khác |
Mốc sáu tuần
Đây là con số người nuôi hay dùng.
Với tổ mới tách, nếu tới tuần thứ tư đến thứ sáu mà thấy ong non tập bay trước cửa thì coi như có chúa và mọi việc đang đi đúng hướng.
Nếu qua sáu tới tám tuần vẫn không thấy, quân lại giảm dần, thì khả năng cao là đàn không gây được chúa mới.
Lúc đó mới nên mở kiểm tra, và nếu đúng thì tính chuyện ghép quân về đàn khác.
Chờ đủ mốc quan trọng, vì mở sớm chỉ làm đàn thêm rối mà chưa kết luận được gì.
Đàn tự gây chúa
Khi mất chúa, đàn có thể tự gây chúa mới nếu trong tổ còn ấu trùng đủ non.
Ong thợ sẽ nuôi một số ấu trùng thành chúa. Quá trình này mất thời gian, và chúa mới còn phải bay giao phối rồi mới về đẻ.
Không phải lần nào cũng thành công. Nếu mất chúa vào tháng 1 đến tháng 3 thì khả năng gây lại rất thấp vì đàn đang yếu.
Đó cũng là lý do nên tách đàn vào giữa tháng 5 đến tháng 11, khi đàn đang đẻ mạnh và có nhiều lứa ấu trùng.
Khác biệt so với ong mật
Ở ong mật, việc mua chúa về thả vào đàn là chuyện phổ biến và có kỹ thuật rõ ràng.
Với ong dú thì việc này không phổ biến và tỉ lệ thành thấp.
Vì vậy khi đàn mất chúa mà không tự gây lại được, cách thực tế là ghép phần quân còn lại về đàn khác.
Người quen nuôi ong mật hay tìm cách thay chúa và mất thời gian, trong khi cách đơn giản hơn lại hiệu quả hơn.
Giảm rủi ro mất chúa
Phần lớn trường hợp mất chúa xảy ra sau khi tách đàn, vì không kiểm soát được chúa ở lại bên nào.
Cách giảm rủi ro: khi tách, chia sao cho bên nào cũng có phần bọng chứa ấu trùng non.
Tách vào giữa tháng 5 đến tháng 11 khi đàn đang sung.
Không tách đàn quá nhiều lần trong một năm.
Và theo dõi kỹ mốc tuần thứ tư tới thứ sáu ở cả hai bên sau khi tách.
Những chỗ người nuôi hay vấp
- Mở thùng lục tìm chúa khi nghi mất chúa
- Kết luận mất chúa trước mốc sáu tuần
- Áp kỹ thuật thay chúa của ong mật vào ong dú
Câu hỏi thường gặp
Có nhìn thấy chúa ong dú bằng mắt thường không?
Được nhưng khó, vì chúa không nổi bật như chúa ong mật.
Làm sao biết đàn có chúa?
Nhìn ong non tập bay trước cửa vào giữa trưa nắng.
Mua chúa về thả vào được không?
Với ong dú thì không phổ biến và tỉ lệ thành thấp.
Đàn mất chúa bao lâu thì hết cứu?
Sau sáu tới tám tuần không có ong non thì nên tính ghép về đàn khác.
Tách đàn có hay làm mất chúa không?
Đây là nguyên nhân phổ biến nhất, nên phải chia sao cho hai bên đều có ấu trùng non.