Ong dú không có ngòi đốt, nhưng không phải vì thế mà chúng không tự bảo vệ được.
Chúng có mấy cơ chế riêng, và hiểu chúng thì biết vì sao đàn yếu lại dễ mất tới vậy.
- Ống vào tổ hẹp là tuyến phòng thủ đầu tiên
- Ong gác đứng canh liên tục ở miệng ống
- Đàn đông quân thì chống trả hiệu quả, đàn yếu thì không
- Nhựa cây trám kín mọi khe hở cũng là phòng thủ
Bốn tuyến phòng thủ
Thứ nhất là cấu trúc: ống vào tổ hẹp, chỉ vừa đủ cho ong ra vào, nên kẻ lạ khó chui vào.
Thứ hai là ong gác: luôn có vài con đứng ở miệng ống, kiểm tra mọi thứ đi qua.
Thứ ba là lực lượng: khi có kẻ xâm nhập, ong thợ kéo tới bu lại và cắn.
Thứ tư là vật liệu: nhựa cây trám kín mọi khe hở, không để đường nào khác ngoài ống chính.
Bốn tuyến này hoạt động tốt khi đàn đông quân. Đàn yếu thì tuyến nào cũng mỏng.
| Tuyến phòng thủ | Chống được gì | Yếu đi khi nào |
|---|---|---|
| Ống vào tổ hẹp | Côn trùng lớn hơn | Đàn yếu thì ống mỏng, méo |
| Ong gác | Kẻ lạ đi qua cửa | Thiếu quân thì không đủ gác |
| Lực lượng bu lại | Kiến, côn trùng nhỏ | Đàn ít quân thì thua |
| Nhựa cây trám khe | Đường vào khác | Sau khi mở thùng chưa kịp trám |
| Bịt bớt cửa ban đêm | Kẻ hoạt động đêm | Đàn yếu thì không làm nổi |
Vì sao đàn yếu dễ mất
Kiến không tấn công bừa. Chúng thử, và nếu gặp phản kháng mạnh thì rút.
Đàn đông quân thì phản kháng đủ mạnh để kiến bỏ đi. Đàn yếu thì không, và kiến kéo cả tổ tới.
Một đêm là đủ để một đàn yếu bị dọn sạch.
Đó là lý do đàn mới tách, đàn mới chuyển về, và đàn vừa qua sự cố là những đàn dễ mất nhất.
Ở Đông Nam Bộ thì kiến hoạt động mạnh vào mùa khô khi nguồn ăn ngoài tự nhiên cạn, nên chuyện này càng đáng lưu ý.
Sau khi mở thùng thì phòng thủ yếu đi
Đây là điểm ít người nghĩ tới.
Mở thùng là phá lớp nhựa cây trám kín. Trong vài ngày sau đó, tổ có những khe hở chưa được bịt lại.
Đàn phải vừa sửa chữa vừa canh phòng, nên tuyến nào cũng mỏng hơn bình thường.
Vì vậy sau mỗi lần mở thùng, tuần đó nên kiểm chống kiến kỹ hơn.
Cũng vì vậy mà không nên mở thùng trong tháng 1 đến tháng 3, khi đàn vốn đã yếu và kiến lại hoạt động mạnh.
Người nuôi hỗ trợ được gì
Đàn tự phòng thủ được với côn trùng, nhưng không tự chặn được đường đi của kiến.
Việc của người nuôi là cắt cầu nối: chân chống kiến, không để cành lá chạm thùng, giữ khoảng trống quanh thùng.
Làm được phần đó thì đàn tự lo phần còn lại.
Đây là cách phân công hợp lý nhất: mình lo cái mình làm được, đàn lo cái chúng làm được.
Đừng nhầm phòng thủ với hung dữ
Khi thấy động, ong bu lên tay và cắn nhẹ. Đó là phòng thủ, không phải tấn công.
Không loài ong dú nào chủ động đi tấn công người hay vật khác.
Đàn nào bỗng phản ứng mạnh hơn bình thường thì thường là đang căng thẳng: vừa bị kiến quấy, vừa bị mở thùng, hoặc đang yếu.
Vì vậy phản ứng mạnh bất thường là một dấu hiệu đáng ghi nhận về tình trạng đàn.
Những chỗ người nuôi hay vấp
- Mở thùng trong mùa khó khi đàn đang yếu
- Bỏ qua kiểm chống kiến trong tuần sau khi mở thùng
- Nghĩ đàn tự chống được kiến nên không cần chân chống
Câu hỏi thường gặp
Đàn ong dú tự chống kiến được không?
Đàn khoẻ chống được phần nào. Đàn yếu thì không, nên phải chặn từ ngoài.
Vì sao đàn mới tách dễ bị kiến?
Vì quân ít, ống tổ chưa hoàn chỉnh và nhựa cây chưa trám kín.
Sau khi mở thùng bao lâu thì đàn trám xong?
Vài ngày tuỳ sức đàn. Trong thời gian đó nên kiểm kiến kỹ hơn.
Ong bu lên tay có nguy hiểm không?
Không. Chúng không có ngòi đốt, chỉ cắn nhẹ.
Đàn phản ứng mạnh bất thường là sao?
Thường là đang căng thẳng vì bị quấy hoặc đang yếu. Nên kiểm tra chống kiến và chỗ đặt.